محلّاتى ، « 1 » سيّد محسن امين ، « 2 » ميرزا محمّدعلى مدرّس تبريزى ، « 3 » شيخ آقا بزرگ تهرانى « 4 » و استاد علامه شهيد مرتضى مطهّرى « 5 » اشاره نمود . گفتنى است بسيارى از تحليل‌هاى نويسنده كتاب ، براى قابل پذيرش كردن گزارش‌هايى است كه به سادگى قابل قبول نيستند . « 6 » 7 . ناسخ التواريخ ميرزا محمّدتقى سپهر ( م 1297 ق ) مشهور به لسان المُلك ، از مورّخان ، شاعران و مُنشيان دربار قاجار است . او در كنار كار ديوانى ، مأمور شد تا كتابى در باره تاريخ جهان از آدم عليه السلام تا آن زمان ، به فارسى بنگارد ؛ « 7 » كتابى كه همه آنچه را كه گفته‌اند و امكان وقوع دارد و محال نيست ، در خود جاى دهد ، هر چند دور از ذهن باشد .

--> ( 1 ) « فاضل دربندى در أسرار الشهادة ، خبر طولانى راجع به عطش سكينه و آب آوردن برير و پاره شدن مشك و ريختن آب ، نقل كرده است . حقير ، چون به كلّى اعتماد بر آن كتاب ندارم ، فلذا عنان قلم از نقل آن باز كشيدم » ( رياحين الشريعة : ج 3 ص 272 ) . ( 2 ) « او در تأليفات نقلى خود ، اخبار سُست فراوانى را حكايت كرده ؛ بلكه آنچه را كه عقل نمىپذيرد و نقلْ تصديق نمىكند نيز آورده است » ( أعيان الشيعة : ج 2 ص 88 ) . ( 3 ) « به حكم انصاف ، اين كتاب او ، بلكه ديگر تأليفاتى كه در موضوع مقتل نگارش داده ، همانا در اثر آن همه محبّت مفرط كه داشته است ، حاوى غثّ و سمين بوده [ است ] » ( ريحانة الأدب : ج 2 ص 217 ) . ( 4 ) « وى در نتيجه خلوص و صفاى نفس خود ، مطالبى را در اين كتاب نقل كرده كه در كتاب‌هاى معتبر يافت نمىشوند ؛ بلكه آنها را از كتاب‌هاى مجهول ، اخذ نموده است » ( الذريعة : ج 2 ص 279 ش 1134 ) . ( 5 ) « در شصت هفتاد سال پيش ، مرحوم ملّاآقاى دربندى پيدا شد . تمام حرف‌هاى روضة الشهدا را به اضافه چيزهاى ديگرى پيدا كرد و همه را يك جا جمع كرد و كتابى نوشت به نام أسرار الشهادة . واقعاً مطالب اين كتاب ، انسان را وادار مىكند كه به اسلام بگريد » ( حماسه حسينى : ج 1 ص 55 و ص 106 ) . ( 6 ) گزارش‌هاى غير قابل باور ، مانند : كشته شدن بيست و پنج هزار نفر به دست عبّاس و 330 هزار نفر به دست امام حسين عليه السلام ( چاپ قديم : ص 345 ) و يا قصّه‌پردازى در باره چگونگى بيرون آمدن امام حسين عليه السلام از مدينه كه به زىّ پادشاهان شبيه كرده است ( ج 3 ص 509 ) و يا ارائه رقم 1 / 600 / 000 نفرى براى سپاه عمر سعد ( حماسه حسينى : ج 3 ص 39 ) . ( 7 ) لغت‌نامه دهخدا : ج 8 ص 11848 ( مَدخل « سپهر كاشان » ) .